STRONA JURKA
o Chojnicach...

Bazylika Mniejsza

    Ze względu na wiek i rangę najważniejszym zabytkiem chojnickim jest kościół św. Jana Chrzciciela. Zbudowany w XIV wieku, na miejscu dawnego kościoła drewnianego. Ok. 1340 r. zaczęto stawiać prezbiterium i wieżę, na końcu korpus, całość ukończono w 1360 r., a pięć lat później świątynię konsekrował biskup sufragan gnieźnieński Piotr. Monumentalny, trójnawowy kościół wzniesiony jest w stylu gotyku pomorskiego z czerwonej cegły, na podmurówce z głazów granitowych, z czworokątną wieżą od zachodu, w której znajduje się główny portal. Od strony północnej do prezbiterium przybudowana jest zakrystia, a do korpusu kaplica Matki Bożej i kruchta - wbudowane między szkarpy. Kościół był wielokrotnie niszczony przez pożary, z których trzy spowodowały największe szkody - w latach 1657, 1733 i 1945, a także dewastowany i okradany w czasie wojen. W XVIII w. po pożarze wnętrze otrzymało barokowy wystrój. Regotyzacja nastąpiła pod koniec XIX wieku, a gotyckie sklepienia gwieździste i krzyżowo - żebrowe zrekonstruowane zostały (zamiast drewnianych stropów) w 1924 r. staraniem ks. Bolesława Makowskiego, znakomitego historyka sztuki. Po ostatniej wojnie odbudowa kościoła była dziełem proboszczów ks. Bernarda Czaplińskiego (1945-46) i ks. Arkadiusza Lissa (1947-74), zaś ks. kan. Roman Lewandowski (1975-99) podjął dalsze prace remontowe i konserwacyjne. Wyposażenie i polichromia ścienna utrzymane są w stylu gotyckim. Dzieje najstarszej świątyni chojnickiej obfitowały w dramatyczne wydarzenia. W 1555 r. rada miejska Chojnic postanowiła przyjąć wyznanie luterańskie, a z nią  większość mieszkańców. Luteranie wówczas siłą odebrali katolikom kościół farny, a broniący dostępu proboszcz ks. Sińcki podczas zamieszek został zabity na przykościelnym cmentarzu. Kolejni katoliccy proboszczowie Chojnic rezydowali w Powałkach, dopiero ks. Jan Gleissen Doręgowski zdołał kościół parafialny odzyskać mocą wyroku sądu królewskiego z 1616 r. Jeden z epizodów został utrwalony nad bocznym wejściem, można tam przeczytać wyryty w cegle gotyckiej napis (częściowo już zmazany): "Tu Moskal leży, który spadł z wieży". Tragiczny ów wypadek zdarzył się w 1755 roku, gdy moskiewskie wojska raz po raz bezkarnie nawiedzały Pomorze. W krypcie kościoła znaleźli spoczynek m.in. wybitny malarz w skali europejskiej Herman Han (zm. 1628) i również znakomity, choć mniej sławny artysta Franciszek Haeflich (zm.1756). W uznaniu roli chojnickiego kościoła św. Jana Chrzciciela, w mieście i szerokiej okolicy, jako ośrodka życia duchowego i społecznego, na wniosek biskupa pelplińskiego Jana Bernarda Szlagi, papież Jan Paweł II nadał mu 11 marca 1993 r. tytuł bazyliki mniejszej. Od 1 lipca 1999 r. gorliwym kustoszem jest ks. prob. Jacek Dawidowski.

  Tekst pochodzi z rozdziału "Szacowna świątynia" książki Kazimierza Ostrowskiego "Zabytki Chojnic". Zdjęcie po prawej przedstawia widok od ul. Gimnazjalnej, a po lewej od ul. Kościuszki. Wykonałem je latem 2002 roku. Mają one wersje większe (po kliknięciu w miniaturki) o 56 i 59 kB. Poniżej 33 fotki wykonane latem 2004 roku wewnątrz i na zewnątrz kościoła. Także i te mają wersje duże dostępne po kliknięciu w miniaturkę. Mają one rozmiar około 900 x 700 pikseli i wagę ok. 100-120 KB. Fotki wykonane wewnątrz tego zabytku są także tutaj, a powstały 14.08.2005 podczas Zlotu Fanów ELO, gdy ks. Dawidowski będąc przewodnikiem udostępnił nam ten zabytek do zwiedzania. "Fara, czyli Bazylika Mniejsza" - link na youtube.pl z fragmentem DVD z 2006 przedstawiającego Bazylikę. Film powstał w studiu Odyssey, jej twórcy są wymienieni na końcu filmu. Po nim jest zestaw zdjęć mojego autorstwa. Dwa pierwsze pochodzą z 10/2007, gdy już zakończono rewitalizację murów fary i jej otoczenia.

         Siedem pierwszych zdjęć przedstawiają bryłę Bazyliki z zewnątrz (przed rozpoczętą jesienią 2005 rewitalizacją, koniec prac jesienią 2007, wtedy odświeżę ten zestaw), w tym zbliżenia samej wieży z bardzo "gustownymi" antenami telefonii komórkowej i Radia Głos z Pelplina.   Przy gablotach po prawej mieści się boczny ołtarz św. Józefa. Dalej jest boczna nawa oraz widok malowideł na jej ścianie. W trzecim rzędzie  cztery pierwsze zdjęcia przedstawiają widok na prezbiterium i malowidła w nim oraz kazalnicę. Kiedyś (pierwsze w tym rzędzie) przy filarze w miejscu grzejnika stała drewniana chrzcielnica. W niej w 1959 roku byłem ochrzczony. Na zdjęciach widać goły mur ceglany ze śladami świeżo odbitego tynku. Wcześniej w tym miejscu wokół całego prezbiterium były zamontowane płyty marmurowe. Po stwierdzeniu bardzo poważnego zawilgocenia murów zostały one niedawno zdjęte. Dalej: 2 zdjęcia z widokiem na chór z organami, dwa "zespoły" z rzeźbami, boczny ołtarz MBKP i boczna nawa (od strony kościoła gimn.). W 5 i 6 rzędzie tablice: z historią kościoła (po prawej od wejścia głównego), z podobiznami proboszczów, 2 tablice z ogłoszeniami, tablica upamiętniająca pierwszą rocznicę śmierci ks. Popiełuszki, z okazji I rocznicy nadania tytułu Bazyliki Mniejszej, tablica zamontowana przez żołnierzy batalionów budowlanych z lat 1949-59, tablica pamiątkowa długoletniego organisty fary F. Gierszewskiego (moje siostry Jadzia i Gabrysia w czasach licealnych były w chórze, który on prowadził). Cztery ostatnie zdjęcia powstały na zewnątrz: tablica z okazji nadania farze tytułu Bazyliki Mniejszej w 1994 roku, tablica upamiętniająca zamordowanych w II wojnie św. kapłanów ziemi chojnickiej, krzyż i 2 tablice z pamiątkami misji św. oraz inskrypcja wydrapana na murze ceglanym niecałe 300 lat temu: "Tu Moskal leży, który spadł z wieży". Taka jest treść pierwotna. Widać jeszcze cztery pierwsze słowa. Ponadto tablica upamiętniająca 40-lecie pobytu w murach fary prymasa S. Wyszyńskiego.